Historia Wzgórza Zamkowego

Ośrodek Kultury „Wzgórze Zamkowe” w Lubinie utworzony został na podstawie uchwały Rady Miasta z dnia 30 marca 1988 r. Od tego momentu rozpoczął się kilkuletni proces tworzenia naszego Ośrodka. Na siedzibę placówki przeznaczono zabytkową kamienicę mieszczącą się przy ul. Mikołaja Pruzi 9 (wówczas Piastowskiej 15) oraz zabytkową, XIV-wieczną kaplicę zamkową. Budynek kaplicy funkcjonował już jako galeria wystawiennicza - od 1981 r. pod nazwą Galeria Zamkowa administrowany był przez Biuro Wystaw Artystycznych w Legnicy. Budynek kamienicy wymagał generalnego remontu.

 

Kamienica przed remontem kamienica2   

 

 

 

 

 

 

Kamienica przy ul. M. Pruzi 9 (Piastowska 15) przed remontem

 

Faktyczne rozpoczęcie działalności Ośrodka miało miejsce w 1990 r. Inauguracją funkcjonowania Ośrodka był Noworoczny Koncert Kolęd, który odbył się 14 stycznia 1990 r. w kościele pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Lubinie. Uroczyste otwarcie pierwszej wystawy w Galerii Jadwiga odbyło się 12 maja 1990 r., a pierwsza wystawa w Galerii Zamkowej eksponowana była na przełomie sierpnia i września 1990 r. 

Działamy od ponad dwudziestu lat. Jednak miejsce, któremu zawdzięczamy nazwę - lubińskie Wzgórze Zamkowe jest o sześć wieków starsze. To właśnie historii nasze galerie - Zamkowa i Jadwiga zawdzięczają swój niepowtarzalny klimat. Mieszcząca się w ocalałym fragmencie średniowiecznego zamku książąt piastowskich Galeria Zamkowa to jedno z najciekawszych wnętrz wystawienniczych w kraju. Gotycka przestrzeń tworzy tutaj niezwykłą scenografię dla dzieł sztuki współczesnej. Nastrojowa atmosfera oraz doskonałe warunki akustyczne pozwalają również na systematyczną organizację koncertów muzyki klasycznej. Zajmująca się promocją oraz sprzedażą dzieł sztuki Galeria Jadwiga, zajmuje XIX-wieczny budynek, który otoczony murami obronnymi z Galerią Zamkową tworzy malowniczy zakątek miasta.

W tym niezwykłym miejscu zorganizowaliśmy dotychczas ponad 250 wystaw. Staramy się zaprezentować najbardziej wartościowe zjawiska występujące w sztuce współczesnej, zwłaszcza w sztukach plastycznych. Naszą specjalnością są wystawy znakomitych mistrzów polskiej grafiki. Lokalizacja Ośrodka w miejscu zdeterminowanym przez wielowiekową tradycję historyczną i kulturową narzuciła nam pewien styl działania.

Nasz program jest integralnie związany z miejscem, do którego przynależymy, z którego wynika jego klimat i atmosfera, z Galerią Zamkową. Staramy się nie tylko sprostać obowiązkowi informowania o tym, co w sztuce najważniejsze, ale i zaznaczyć naszą w niej obecność. Wzgórze Zamkowe to nie zamknięta twierdza sztuki, ale także miejsce integrujące przestrzeń kulturową miasta. Mieszkańcom Lubina i okolic proponujemy szereg działań  – warsztatów plastycznych, koncertów i festiwali muzycznych oraz innych inicjatyw popularyzujących wiedzę o regionie (serwis internetowy www.lubiniokolice.pl). Zajmujemy się także działalnością wydawniczą – katalogi wystaw, publikacje (seria wydawnicza „Land of Copper”).

Dzieje lubińskie Wzgórza Zamkowego sięgają XIII w., gdy istniał tu obronny gród kasztelański. Stopniowo modernizowany gród ok. 1312 roku został przekształcony w murowaną warownię. Wzniesienie pierwszego murowanego przypisuje się księciu żagańskiemu Konradowi II. Znamienna dla dziejów lubińskiego zamku i jego otocznia była wielka rozbudowa obiektu dokonana za czasów panowania w Lubinie księcia Ludwika I. Na jego polecenie połączone zostały obwody murów miejskich i zamkowych, a wewnątrz nich powstały nowe obiekty architektoniczne, m.in.: zamkowa kaplica czyli obecna Galeria Zamkowa. O tej przebudowie zaświadcza data wykuta w tympanonie przepięknego portalu w mieszczącego się w północnej ścianie Galerii Zamkowej. 


Tympanon portalu Galerii Zamkowej, Hans Lutsch, rys. z 1903r.

Zamek przetrwał do 1641, kiedy podczas oblężenia przez wojska szwedzkie pod dowództwem gen. Stallhannsa został prawie totalnie zniszczony. Przetrwały jedynie mury zewnętrzne, wieża bramy oraz kaplica. 

Zrujnowana warownia nie została już nigdy odbudowana, wyremontowano jedynie zamkową kaplicę. W 1663 roku dokonano barokowej rozbudowy kaplicy. Od wschodu powstało trójbocznie zakończone prezbiterium, a od południa dobudowano boczną kaplicę z ołtarzem. Obiekt został otynkowany i nakryty dwuspadowym dachem, wybito także nowe duże okna. Kolejna odbudowa zamkowej kaplicy miała miejsce w połowie XIX wieku. Do roku 1908 służyła katolikom jako kościół, później mieściła się w niej biblioteka diecezjalna.

Kolejne zniszczenia przyniósł rok 1945, obiekt strawił pożar. Do końca lat 70-tych XX wieku, gdy podjęto działania remontowe, pozbawiona dachu kaplica niszczała. Od 1981 roku obiekt funkcjonuje jako salon wystawienniczy. Początkową kaplicą, już jako Galerią Zamkową zarządza Biuro Wystaw Artystycznych w Legnicy. Od 1990 roku Galeria Zamkowa działa pod szyldem Ośrodka Kultury „Wzgórze Zamkowe”.

Działając w tak wyjątkowym miejscu staramy się sprostać wyzwaniu jakie historia pozostawiła nam wykute w gotyckim portalu kaplicy „...si in portam lumina figs ast cellis ortis fuit haec ecclesia mortis donec ego tursum orthoclavum concito, cursum. Hic igitur propera me te vocitante viator esurias sitias hicpotus esco datur” („... jeśli ku drzwiom zwrócisz oczy i wejdziesz do świątyni, do końca życia myślą wracać tu będziesz. Tu więc przybywaj, bo wzywam cię wędrowcze głodny i spragniony, a nasycony będziesz”).